De preventie van overmatige schuldenlast
 

logo_fondation_roi_baudouin_nl.jpg






'In the pocket'. Lessuggesties over verantwoord geld beheren en consumeren

Leidraad voor leerkrachten over financiële educatie in de Vlaamse, Franse en Duitstalige Gemeenschap (2010). Download deze leidraad .

Voor jongeren die binnenkort met de realiteit van hun naschoolse leven worden geconfronteerd, vormt financiële educatie een belangrijke bagage. Zij kunnen hun profiel als consument leren kennen, alsook het belang van het beheer van eigen financiën, de oorzaken en de gevolgen van schuldoverlast, de impact van hun consumptie op de wereld, ...

Daarom heeft de Koning Boudewijnstichting aan het Vlaams Centrum Schuldbemiddeling, aan het Observatoire du Crédit et de l'Endettement en aan het Steunpunt voor de Diensten Schuldbemiddeling van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de opdracht toevertrouwd om gemeenschappelijk een pedagogisch dossier op te stellen voor leerkrachten die les geven aan 14- tot 18-jarigen.

Met dit dossier willen we de persoonlijke reflectie van de pedagoog over soms delicate kwesties die te maken hebben met geld, consumptie of krediet aanwakkeren. De informatie en de suggesties in verband met mogelijke lesvormen of instrumenten in het dossier moeten leerkrachten wapenen om diverse lessen over deze thema's te kunnen voorbereiden. Het dossier is geen kant-en-klaar-pakket, maar vraagt van de leerkracht een inspanning om zich in te leven, afhankelijk van het type les dat hij zal geven en het publiek dat hij wil bereiken.

Meer informatie



Inleiding

 

De oorzaken van overmatige schuldenlast zijn divers en complex. In een aantal gevallen gaat het om onvoorziene tegenslagen: overlijden van de partner, beroepsverlies, ziekte, enz. In andere gevallen is de oorzaak te wijten aan een slechte inschatting van de aflossingscapaciteit.


Sommigen die in financiële problemen verzeild raken komen er na verloop van tijd bovenop, ten koste van vele opofferingen. Anderen echter niet: hun problemen stapelen zich op en verergeren de situatie.


Het voorkomen van overmatige schuldenlast is een belangrijk onderdeel van de strijd tegen dit fenomeen. Preventie is nauw verbonden met sociale zorg en met armoedebestrijding, maar ook met andere beleidsdomeinen.


Fenomenen als de veroudering van de bevolking, de financiering van pensioenen, de liberalisering van openbare diensten of de grensoverschrijdende ontwikkeling van de markt voor goederen en diensten vergen tegenwoordig een beter beheer van onze consumptiekeuzes.


Het federaal preventieplan voor schuldoverlast komt neer op twee complementaire luiken : de marktregulering, ofbeschermingsmaatregelen uitgevaardigd door de federale staat, en de verwerving van nieuwe vaardigheden en/of kennis aan consumenten om de doeltreffendheid van voornoemde maatregelen te verbeteren.


De marktregulatie


Preventie wordt in België uitgestippeld in verschillende federale wetgevingen die de belangen van consumenten waarborgen, o.a. de wet op het consumentenkrediet. Kredietverstrekkers en makelaars zijn aan meerdere beperkingen gehouden; consumenten worden ertoe aangespoord te vermijden dat de aangegane verplichtingen hun aflossingscapaciteit overschrijden.


Het gaat om maatregelen als:


De verplichting om in reclame voor kredieten bepaalde informatie op te nemen die de consument moet helpen de financiële last en het voorwerp van het krediet correct in te schatten.


Het verbod van bepaalde vormen van reclame, onder meer in omstandigheden waarin de consument onvoldoende voorzichtig zou zijn of misleid zou worden. 


De verplichting om bij bepaalde contracttechnieken voorafgaand, door middel van voorafgaande formaliteiten, na te gaan of de consument weldegelijk een kredietcontract wenst te sluiten.


Het verplicht aanbieden van een gratis folder waarin de financiële kerngegevens voor het kredietaanbod worden weergegeven.


De verplichting, voorafgaand aan het tekenen van het kredietcontract, om de consument nauwkeurig te informeren, om de Centrale voor Kredieten aan Particulieren te raadplegen, om bij de consument alle nodige inlichtingen op te vragen die nodig zijn voor een juiste inschatting van diens financiële gezondheid, om de als bewijs dienende documenten te verzamelen om de juistheid van deze inlichtingen en de coherentie tussen deze inlichtingen en documenten na te gaan.


De mogelijkheid voor de consument om tijdens een bepaalde tijdsspanne het getekende contract gratis op te zeggen.


De plafonnering van de totale kredietkost, intresten en onkosten inbegrepen.


De verplichting voor de consument om, bij sommige kredietopeningen, de ontleende bedragen na een korte termijn terug te betalen alvorens een nieuw bedrag op te nemen.


Een precieze rekenmethode voor de berekening van schadevergoedingen die de consument verschuldigd is bij wanbetaling.


De mogelijkheid, voor een consument waarvan de financiële situatie verergerd is sinds het sluiten van het kredietcontract, om betalingsfaciliteiten bij de rechter aan te vragen indien de kredietverstrekker dergelijke faciliteiten weigert.


Andere wetgeving en reglementering bevorderen eveneens de preventie van overmatige schuldenlast. Een voorbeeld daarvan is het vastleggen van sociale tarieven.


De informatie, vorming en begeleiding van consumenten


Onder leiding van het Observatorium van krediet en schuldenlast werden enquêtes en werkvergaderingen gewijd aan de financiële capaciteiten en aan de kennis over financiële producten onder de bevolking van verschillende landen van de Europese Unie.


Deze enquête en werkvergaderingen hebben het belang bevestigd van een goede informatie, zowel voor consumentenverenigingen, financiële dienstverleners als overheidsdiensten. Daarenboven hebben ze de nood aan een vormingsbeleid inzake budgetbeheer bevestigd.


Zo'n onderricht vergt een globale strategie en een doeltreffende coördinatie tussen de verschillende hoofdrolspelers; de actoren moeten het vertrouwen genieten van de bevolking en moeten dus lokaal te werk gaan.


Het onderricht moet blijvend zijn, voor alle leeftijdsgroepen en in alle levensperiodes.


Deze vorming moet zich duidelijk onderscheiden van reclame, wat inhoudt dat de kwaliteit en neutraliteit van het pedagogisch materiaal gecertificeerd moet worden; er kan ook geen marktregulering plaatsvinden.


De programmering en het algemeen vormingsbeleid moeten geregeld geëvalueerd worden op basis van pertinente maatstaffen.


In België worden informatiemaatregelen door verschillende openbare fondsen ondersteund. De maatregelen gaan van sensibilisering omtrent overmatige schuldenlast tot hulp voor budgetbeheer. De belangrijkste actieve fondsen zijn het Waalse Fonds Energie, dat projecten ondersteunt m.b.t. energiekosten, en het federale Fonds ter bestrijding van Overmatige Schuldenlast, dat gefinancierd wordt door bijdragen van de kredietinstellingen die woning- en consumptiekredieten aanbieden en dat informatie- en sensibiliseringscampagnes met betrekking tot overmatige schuldenlast ondersteunt.


Daarnaast subsidieert het Ministerie van het Waalse Gewest specifiek de informatie- en begeleidingsacties voor consumenten en/of personen die te maken hebben met schuldproblemen. Het beoogt daarmee een beter budgetbeheer voor deze huishoudens en wil zo hun sociale situatie verbeteren en overmatige schuldenlast vermijden.


Deze acties bestaan uit pedagogische animaties uitgevoerd door een bevoegde dienst binnen organisaties, instellingen of sociaal-culturele verenigingen, consumentenscholen genaamd ("écoles des consommateurs").


Sinds 1 mei 2007 mogen enkel erkende instellingen voor schuldbemiddeling die tevens over een specifieke dienst steungroep ("groupe d'appui") beschikken deze pedagogische animatie organiseren. Die activiteiten moeten betrekking hebben tot budgettaire problemen, tot overmatige schuldenlast of tot andere thema's die aan hiermee verwant zijn, die een invloed hebben op het budgetgedrag en die op maat zijn van de deelnemers.


Op pedagogisch en technisch vlak wordt er ondersteuning voorzien door de provinciale referentiecentra ("Centres de référence"). Deze instellingen evalueren het verrichte werk binnen hun bevoegheden, de preventie. Hiervoor zetten zij specifieke beamten in. Tenslote werken zij hulpmiddelen, zoals spelmateriaal en boeken,... Deze preventie wordt op haar beurt op gewestelijk niveau gecoördineerd vanuit het Observatorium van Krediet en Schuldenlast.


In het kader van een project medegefinancierd door het Europees Sociaal Fonds organiseert het Observatorium zelf informatiedagen en sensibilisatiecampagnes naar schuldproblemen op de werkvloer. De doelgroep bestaat uit personeelsdiensten, diensten Human Resources, maatschappelijke werkers, vakbondsafgevaardigden, ... Het Observatorium heeft daarvoor een gids en een affiche uitgebracht.


Gezien schuldproblemen frequent voorkomen, zullen verdere pedagogische acties in de toekomst ondernomen worden.